1) Τι άλλαξε ουσιαστικά με τον ν. 4800/2021

Ο ν. 4800/2021 αναδιαμόρφωσε κρίσιμες διατάξεις του Αστικού Κώδικα για τις σχέσεις γονέων–τέκνων (ενδεικτικά: 1510, 1511, 1512, 1513, 1514 ΑΚ), τοποθετώντας στο επίκεντρο την από κοινού συμμετοχή και των δύο γονέων στη γονική μέριμνα, πάντοτε όμως υπό το φίλτρο του συμφέροντος του τέκνου.

Παράλληλα, η νομολογία έσπευσε να ξεκαθαρίσει κάτι πρακτικά κρίσιμο: η συνεπιμέλεια δεν λειτουργεί ως “αυτόματος πιλότος”. Κατά συνέπεια, το δικαστήριο δεν αναπαράγει μηχανικά ένα σχήμα, αλλά ελέγχει αν μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς να διαταράσσεται η σταθερότητα του παιδιού.

2) Τα κριτήρια που «μετράνε» στα δικαστήρια

Στην πράξη, τα δικαστήρια φαίνεται να αξιολογούν, με ιδιαίτερη βαρύτητα, τα παρακάτω:

• Ελάχιστη δυνατότητα συνεργασίας και συνεννόησης. Όταν υπάρχει πλήρης ρήξη, διαρκείς συγκρούσεις ή μηδενική εμπιστοσύνη, η κοινή άσκηση καθίσταται συχνά δυσλειτουργική.
• Γεωγραφική εγγύτητα και ρεαλιστική καθημερινότητα. Σχολείο, δραστηριότητες, μετακινήσεις και χρόνος προσαρμογής δεν είναι «δευτερεύοντα»—είναι το υλικό της καθημερινής ζωής του παιδιού.
• Ηλικία και ανάγκες του παιδιού, καθώς και η ανάγκη σταθερού πλαισίου (ιδίως σε μικρότερες ηλικίες ή σε ειδικές αναπτυξιακές ανάγκες).
• Παιδαγωγική/ψυχική επάρκεια κάθε γονέα, διαθεσιμότητα χρόνου, υποστηρικτικό περιβάλλον και συνέπεια στην άσκηση του γονεϊκού ρόλου.
• Η βούληση του ανηλίκου, όταν εκφράζεται ώριμα και σαφώς, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία και την ωριμότητά του.

Με άλλα λόγια, ακόμη και όταν και οι δύο γονείς είναι κατάλληλοι, το ερώτημα παραμένει: μπορεί να στηθεί ένα σχήμα που να “στέκει” στην πράξη;

3) Εναλλασσόμενη κατοικία: πότε υιοθετείται και πότε απορρίπτεται

Η εναλλασσόμενη κατοικία εμφανίζεται στη νομολογία ως μία από τις πιθανές μορφές οργάνωσης της συνεπιμέλειας, όχι όμως ως υποχρεωτική κατάληξη.

Όταν υιοθετείται

Σε αρκετές αποφάσεις καταγράφεται η επιλογή εβδομαδιαίων εναλλαγών ή άλλων κύκλων διαμονής, με σαφές πρόγραμμα παραλαβής/παράδοσης και με διακριτή κατανομή «συνήθων πράξεων» και «ουσιωδών αποφάσεων».

Όταν προσαρμόζεται (χωρίς απόλυτη ισοχρονία)

Η νομολογία δείχνει ότι μπορεί να υιοθετείται ασύμμετρη χρονική κατανομή (π.χ. περισσότερες διανυκτερεύσεις στον έναν γονέα, αλλά ουσιαστική και διευρυμένη παρουσία του άλλου), εφόσον αυτό εξυπηρετεί τη συνέχεια της καθημερινότητας του παιδιού.

Όταν απορρίπτεται

Όταν συντρέχουν παράγοντες όπως: μεγάλη γεωγραφική απόσταση, έντονη αντιδικία, αδυναμία συνεννόησης ή κίνδυνος απορρύθμισης της σταθερότητας του παιδιού, τα δικαστήρια τείνουν να κρίνουν την εναλλασσόμενη κατοικία μη λειτουργική.

4) Τροποποίηση ρυθμίσεων: τι ισχύει σήμερα (άρθρο 1536 ΑΚ) και τι νέο προστέθηκε

Παραδοσιακά, η τροποποίηση ρυθμίσεων γονικής μέριμνας/επιμέλειας/επικοινωνίας θεμελιωνόταν στη μεταβολή των συνθηκών (άρθρο 1536 ΑΚ). Πλέον, με τον ν. 5264/2025 (ΦΕΚ Α’ 239/19.12.2025) επήλθε σημαντική δικονομική και ουσιαστική προσθήκη: στο άρθρο 1536 ΑΚ εντάχθηκε παρ. 2, η οποία επιτρέπει—υπό αυστηρές προϋποθέσεις συμφέροντος του τέκνου—μεταρρύθμιση ακόμη και κατά οριστικής απόφασης για επιμέλεια/επικοινωνία κατά της οποίας έχει ασκηθεί έφεση, με ισχύ έως την απόφαση επί του ενδίκου μέσου.

Συγχρόνως, ο ίδιος νόμος προέβλεψε συναφείς τροποποιήσεις στον ΚΠολΔ (άρθρα 592 και 593), εντάσσοντας ρητά τις διαφορές του άρθρου 1536 ΑΚ στο σχετικό πλαίσιο και προβλέποντας προτεραιότητα εκδίκασης με χωριστό δικόγραφο.

Συνεπώς, το δικονομικό «εργαλείο» της άμεσης προσαρμογής μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο σε περιπτώσεις όπου η αναμονή της εφετειακής κρίσης θα έθετε σε κίνδυνο την ευημερία ή τη σταθερότητα του παιδιού—πάντα, όμως, με αυστηρή αξιολόγηση.

5) Διατροφή σε καθεστώς συνεπιμέλειας με εναλλασσόμενη κατοικία

Η εναλλασσόμενη κατοικία δεν συνεπάγεται αυτομάτως κατάργηση διατροφής. Αντιθέτως, η προσέγγιση που αποτυπώνεται στη νομολογία είναι πιο «συνδυαστική»:

• υπολογισμός αναγκών του τέκνου,
• συνεκτίμηση παροχών σε είδος (στέγαση, λειτουργικά, καθημερινή φροντίδα),
• και τελικά αναλογικός επιμερισμός ανάλογα με τις οικονομικές δυνάμεις των γονέων, με αποφυγή διπλής επιβάρυνσης μέσω συμψηφιστικής λογικής.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το δικαστήριο ενδιαφέρεται λιγότερο για «τυπικές φόρμουλες» και περισσότερο για μια τεκμηριωμένη εικόνα του πραγματικού κόστους ζωής του παιδιού, του πραγματικού χρόνου φροντίδας και των πραγματικών εισοδηματικών δυνατοτήτων.

Συμπέρασμα: τι δείχνει σήμερα η νομολογία

Πέντε χρόνια μετά τον ν. 4800/2021, η συνεπιμέλεια αντιμετωπίζεται από τα δικαστήρια ως εργαλείο οργάνωσης της ζωής του παιδιού και όχι ως ιδεολογική διακήρυξη. Επομένως, το κλειδί είναι η λειτουργικότητα: πρόγραμμα, εγγύτητα, επικοινωνία, σταθερότητα και αποτύπωση των ειδικών αναγκών του ανηλίκου.

Σε κάθε περίπτωση, η επιμέλεια, η κατοικία, η επικοινωνία και η διατροφή αποτελούν πεδία που απαιτούν εξατομικευμένη νομική αξιολόγηση, καθώς και ορθή επιλογή διαδικασίας (κύρια αγωγή, ασφαλιστικά μέτρα, αίτηση μεταρρύθμισης, ενδεχομένως και αξιοποίηση της νέας παρ. 2 του άρθρου 1536 ΑΚ όπου συντρέχουν οι προϋποθέσεις).